2026 විද්යුත් වාහන (EV) රෙගුලාසි සහ බැටරි බැහැර කිරීමේ නීතිය
2026 අවුරුද්ද කියන්නේ ලෝකේ විතරක් නෙවෙයි අපේ රටේ වාහන ක්ෂේත්රයෙත් ලොකු පෙරළියක් වෙන අවුරුද්දක්. විශේෂයෙන්ම මේ විද්යුත් වාහන නැත්නම් EV (Electric Vehicles) ගැන කතා කරද්දී, කලින් තිබුණා වගේ "බැටරියක් තියෙනවා - මෝටරයක් තියෙනවා - දුවනවා" කියන සරල මට්ටමෙන් එහාට ගිය බොහොම තද රෙගුලාසි මාලාවක් දැන් ක්රියාත්මක වෙනවා. Motor Guide අපි දකින වැදගත්ම දේ තමයි මේ අලුත් නීති රීති ගැන හරියටම දැනුවත් වෙලා ඉන්න එක. මොකද මේවා නිකන්ම නිකන් කොළ වල ලියපු නීති නෙවෙයි, පාරේ යන ඔබේ ආරක්ෂාව වගේම පරිසරයේ ආරක්ෂාවටත් කෙලින්ම බලපාන දේවල්.
1. බැටරි පාස්පෝට් (Battery Passport) සහ වගකීම් සහතික
මුලින්ම අපි කතා කරමු 2026 අලුත් EV රෙගුලාසි ගැන. දැන් නිෂ්පාදනය කරන හැම විද්යුත් වාහනයකම "Battery Passport" කියන සංකල්පය අනිවාර්ය කරලා තියෙනවා. මේක හරියට වාහනයක උප්පැන්න සහතිකය වගේ වැඩක්.
මේ පාස්පෝට් එක හරහා ඒ බැටරිය හැදුවේ කොහේද, ඒකට ගත්ත අමුද්රව්ය මොනවාද, බැටරියේ තත්ත්වය (State of Health) කොහොමද වගේ හැම දෙයක්ම ඕනෑම වෙලාවක පරීක්ෂා කරන්න පුළුවන්. ඒ වගේම 2026 රෙගුලාසි වලට අනුව වාහනයක බැටරිය අවුරුදු 8ක් හෝ කිලෝමීටර් 160,000ක් යනකම් අවම වශයෙන් 70%ක ධාරිතාවක් පවත්වාගෙන යන්න ඕනේ කියලා නීතියක් තියෙනවා. මේක පාරිභෝගිකයාට ලැබෙන ලොකු සහනයක්, මොකද බැටරියේ කල්පැවැත්ම ගැන නිෂ්පාදකයාට වගකීමක් ගන්න වෙනවා.
2. තාක්ෂණික ආරක්ෂාව සහ Cybersecurity
ඊළඟට එන්නේ මේ වාහන වල තාක්ෂණික ආරක්ෂාව ගැන. 2026 ඉඳන් එන හැම EV එකකම Cybersecurity සම්බන්ධයෙන් විශේෂ සහතිකයක් තියෙන්න ඕනේ. මොකද දැන් වාහන කියන්නේ අන්තර්ජාලයත් එක්ක සම්බන්ධ වෙච්ච පරිගණක වගේ දේවල්. වාහනයක මෘදුකාංග හැක් කරලා ඒකේ පාලනය වෙනත් කෙනෙක් අතට ගන්න පුළුවන් අවදානම නැති කරන්න මේ අලුත් රෙගුලාසි ගොඩක් උදව් වෙනවා.
ඒ විතරක් නෙවෙයි, බැටරි කළමනාකරණ පද්ධතිය නැත්නම් BMS (Battery Management System) එකට අලුත් ප්රමිතීන් හඳුන්වා දීලා තියෙනවා. ඒ මගින් බැටරිය රත් වීම (Thermal Runaway) නිසා ඇතිවෙන්න පුළුවන් ගිනි ගැනීම් වගේ අනතුරු 99%කින් විතර වළක්වන්න පුළුවන් වෙලා තියෙනවා.
3. බැටරි බැහැර කිරීමේ නීතිය
දැන් අපි හැරෙමු මේ මාතෘකාවේ තියෙන වැදගත්ම කොටසට. ඒ තමයි බැටරි බැහැර කිරීමේ නීතිය. පරණ වෙච්ච EV බැටරියක් කියන්නේ නිකන්ම කුණු කූඩෙට දාන්න පුළුවන් දෙයක් නෙවෙයි. ඒක ඇතුළේ ලිතියම්, කොබෝල්ට්, නිකල් වගේ වටිනා වගේම පරිසරයට හරිම හානිකර ද්රව්ය තියෙනවා.
2026 අලුත් නීතියට අනුව, බැටරියක් පාවිච්චියෙන් ඉවත් කරද්දී ඒක "කසළ" විදිහට සලකන්නේ නැහැ. ඒක සම්පතක් විදිහටයි සලකන්නේ. ඒ නිසා දැන් EPR (Extended Producer Responsibility) කියන සංකල්පය ක්රියාත්මක වෙනවා. ඒ කියන්නේ ඒ බැටරිය හදපු සමාගමම ඒක ආපහු භාරගෙන, ඒකෙන් පරිසරයට වෙන හානිය වළක්වන්න වගකීම ගන්න ඕනේ.
4. දෙවන ජීව කාලය සහ ප්රතිචක්රීකරණය (Recycling)
ඔබ දැනගන්න ඕනේ වැදගත්ම දේ තමයි බැටරියක් පාවිච්චියෙන් ඉවත් කරාට පස්සේ ඒක යන ප්රධාන මාවත් දෙක:
- Second-life applications: ඒ කියන්නේ වාහනයක් දුවන්න තරම් හයියක් බැටරියට නැති වුණාට, ඒකේ තව ලොකු ශක්තියක් ඉතිරි වෙලා තියෙනවා. ඒ බැටරි සූර්ය බලශක්ති පද්ධති වලට (Solar storage) නැත්නම් ගෙවල් වලට විදුලිය ගබඩා කරන පද්ධති වලට යොදාගන්න එක දැන් නීත්යානුකූලවම අනිවාර්ය කරලා තියෙනවා.
- Recycling (ප්රතිචක්රීකරණය): 2026 වෙද්දී ලෝකයේ පිළිගත්ත නීතිය තමයි බැටරියක තියෙන ලිතියම් වලින් 80%ක් වත්, කොබෝල්ට් සහ නිකල් වලින් 95%ක් වත් ආපහු නිස්සාරණය කරලා අලුත් බැටරි හදන්න පාවිච්චි කරන්න ඕනේ කියන එක. මේක හරිම සංකීර්ණ රසායනික ක්රියාවලියක්. සාමාන්ය කෙනෙක්ට බැහැ මේ බැටරි ගලවලා විසි කරන්න.
Motor Guide අපේ උපදෙස්: 2026 දී ඔබ EV එකක් පාවිච්චි කරනවා නම්, ඒකේ බැටරියේ සෞඛ්ය තත්ත්වය ගැන අවබෝධයෙන් ඉන්න. වාහනයේ සර්විස් රෙකෝඩ්ස් හරියට තියාගන්න. බැටරිය පරණ වුණාම ඒක ප්රමිතියෙන් තොර අයට දෙන්න එපා. අලුත් නීතියට අනුව බැටරිය අයිති වෙන්නේ වාහනයට නෙවෙයි, ඒකේ සම්පූර්ණ ජීවන චක්රයටයි. ඒ නිසා මේ රෙගුලාසි වලට අනුකූලව වැඩ කිරීමෙන් ඔබේ මුදල් වගේම අපේ පරිසරයත් ආරක්ෂා කරගන්න පුළුවන්.
