බැටරි එකක ආයු කාලය තීරණය වෙන්නේ කොහොමද?
බැටරි එකක ආයු කාලය ගැන කතා කරද්දී ගොඩක් දෙනෙක් හිතන්නේ ඒක නිකම්ම පාවිච්චි කරන කාලය අනුව තීරණය වෙන දෙයක් කියලා. හැබැයි ඇත්තම කතාව ඒක නෙවෙයි. බැටරි එකක් කියන්නේ රසායනික ක්රියාවලියක් සිද්ධ වෙන උපකරණයක්. ඒ නිසා ඒකේ ඇතුළේ තියෙන රසායනික ද්රව්යවල තත්ත්වය තමයි ප්රධානම දේ.
බැටරි එකක ජීව කාලය මනින්නේ සාමාන්යයෙන් "Charge Cycles" නැත්නම් ආරෝපණ චක්ර ගණනින්. එක වතාවක් 0% ඉඳලා 100% වෙනකම් චාර්ජ් කරලා ආපහු පාවිච්චි කරන එක තමයි එක චක්රයක් විදිහට ගණන් ගන්නේ. සාමාන්යයෙන් ලිතියම් අයන් බැටරි එකක මේ වගේ චක්ර 300ක් 500ක් විතර යනකොට ඒකේ ධාරිතාවය සෑහෙන ප්රමාණයකින් අඩු වෙන්න පටන් ගන්නවා.
අධික රස්නය: ප්රධානම සතුරා
බැටරි එකක ආයු කාලය කෙටි කරන ප්රධානම සතුරා තමයි අධික රත් වීම. බැටරියක් චාර්ජ් වෙනකොට හෝ ඩිස්චාර්ජ් වෙනකොට ඒක ඇතුළේ ප්රතිරෝධයක් ඇති වෙනවා. ඒකෙන් රස්නය පිට වෙනවා. මේ රස්නය දිගින් දිගටම බැටරියට ලැබුණොත් ඒක ඇතුළේ තියෙන රසායනික සංයෝග ඉක්මනින් වියෝජනය වෙන්න පටන් ගන්නවා. උදාහරණයක් විදිහට ෆෝන් එකක් චාර්ජ් එකට ගහලා ගේම් ගහනවා නම් හෝ අව්වේ තියලා පාවිච්චි කරනවා නම් බැටරිය පිම්බෙන්න වුණත් පුළුවන්. ඒ නිසා බැටරිය හැමවෙලේම සිසිල්ව තියාගන්න එක තමයි ආයු කාලය වැඩි කරගන්න තියෙන රහස.
සුදුසුම ආරෝපණ මට්ටම (20% - 80%)
ඊළඟ වැදගත්ම දේ තමයි බැටරියක් චාර්ජ් කරන මට්ටම. ගොඩක් අය පුරුදු වෙලා ඉන්නවා බැටරිය 0% වෙනකම්ම බැස්සලා ආපහු 100% වෙනකම්ම චාර්ජ් කරන්න. මේක බැටරියට දෙන ලොකු පීඩනයක්. නූතන බැටරි තාක්ෂණය අනුව බැටරියක් 20%ත් 80%ත් අතර මට්ටමක පවත්වාගෙන යන එක තමයි වඩාත් සුදුසු. බැටරිය සම්පූර්ණයෙන්ම බැස්සොත් ඒකේ තියෙන cells අක්රිය වෙන්න බලනවා. ඒ වගේම 100% වුණාට පස්සෙත් දිගටම චාර්ජර් එකට සම්බන්ධ කරලා තියන එකත් බැටරියට "Stress" එකක් දෙනවා. ඒ නිසා පුළුවන් හැම වෙලාවකම බැටරිය මැද මට්ටමක තියාගන්න බලන්න.
චාර්ජර් සහ කේබල් භාවිතය
තවත් පැත්තක් තමයි අපි පාවිච්චි කරන චාර්ජර් එක සහ කේබල් එක. වෙළෙඳපොළේ තියෙන බාල වර්ගයේ චාර්ජර් පාවිච්චි කරද්දී ඒවායින් ලැබෙන වෝල්ටීයතාවය (Voltage) ඒකාකාරී නැහැ. මේ වෝල්ටීයතාවයේ වෙනස්වීම් බැටරිය ඇතුළේ තියෙන "Protection Circuit" එකට හානි කරනවා. ඒ වගේම "Fast Charging" කියන දේ පහසුවක් වුණාට, ඒකෙන් බැටරියට ලොකු ධාරාවක් එකපාර ලබා දෙනවා. ඒකෙන් ඇති වෙන රස්නය බැටරියේ ආයු කාලය ටිකෙන් ටික අඩු කරනවා. ඒ නිසා හදිසියක් නැති වෙලාවට සාමාන්ය වේගයකින් චාර්ජ් වෙන චාර්ජර් එකක් පාවිච්චි කරන එක වඩාත් නුවණට හුරුයි.
Self-discharge සහ මෘදුකාංග
බැටරියක් පාවිච්චි නොකර පැත්තකට කරලා තිබ්බත් ඒකේ ආයු කාලය යනවා. මේකට කියන්නේ "Self-discharge" කියලා. බැටරියක් මාස ගාණක් පාවිච්චි කරන්නේ නැතුව තියනවා නම්, ඒක 50%ක් විතර චාර්ජ් කරලා, සිසිල් වියළි තැනක තියන්න ඕනේ. 0% කරලා තිබ්බොත් ඒ බැටරිය ආයෙත් කවදාවත් පණ ගන්වන්න බැරි වෙන්න "Deep discharge" තත්ත්වයට පත් වෙන්න පුළුවන්. ඒ වගේම බැටරියක් පාවිච්චි කරන උපාංගයේ තියෙන මෘදුකාංග (Software) වල තත්ත්වයත් බලපානවා. පසුබිමින් අනවශ්ය ඇප්ස් වැඩ කරනවා නම් බැටරිය නිතර නිතර රත් වෙනවා සහ ඉක්මනින් බැහැනවා. ඒකත් වක්රව බැටරියේ ආයු කාලය අඩු කරන්න හේතුවක්.
අවසාන වශයෙන්
අවසාන වශයෙන් කියන්න තියෙන්නේ බැටරියක් කියන්නේ පරිභෝජනය වෙලා ඉවර වෙන දෙයක්. ඒ වුණාට අපි ඒක පාවිච්චි කරන විදිහ අනුව අවුරුද්දක් පවතින බැටරියක් අවුරුදු තුනක් හතරක් දක්වා පාවිච්චි කරන්න පුළුවන්.
හැමවෙලේම මතක තියාගන්න ඕනේ දේ තමයි:
- අධික රස්නයෙන් ආරක්ෂා කරගන්න.
- ප්රමිතියෙන් තොර චාර්ජර් පාවිච්චි කරන්න එපා.
- බැටරි මට්ටම 20%-80% අතර තියාගන්න උත්සාහ කරන්න.
- බැටරිය 0% වෙනකම් බහින්න දෙන්න එපා.
මේ කරුණු ටික හරියට පිළිපැද්දොත් බැටරියක් වෙනුවෙන් කරන වියදම සෑහෙන දුරකට ඉතිරි කරගන්න පුළුවන්. කාර්මික පැත්තෙන් බැලුවොත් බැටරියක සෞඛ්යය (Battery Health) කියන්නේ අපි ඒක පරිස්සම් කරන විදිහේ ප්රතිඵලය තමයි. ඒ නිසා අද ඉඳලා මේ දේවල් ගැන පොඩ්ඩක් සැලකිලිමත් වෙන්න. බැටරියක් රත් වෙනවා නම් ඒක ලොකු අනතුරක පෙරනිමිත්තක් වෙන්න පුළුවන් නිසා ඒ වගේ වෙලාවට පාවිච්චි කරන එක නතර කරලා ඒක නිවෙන්න දෙන්න. ක්රමානුකූල පාවිච්චිය තමයි ඕනෑම ඉලෙක්ට්රොනික මෙවලමක වගේම විදුලි වාහනයක බැටරියේ පැවැත්ම තීරණය කරන්නේ.
