මොකද්ද මේ Engine torque සහ Engine horsepower?

වාහන ගැන උනන්දු වෙන ඕනෑම කෙනෙක් නිතරම අහන, ඒත් ගොඩක් දෙනෙක් පටලවාගන්න මාතෘකාවක් තමයි ඔය එන්ජින් ටෝර්ක් (Engine Torque) සහ හෝස් පවර් (Horsepower) කියන්නේ. සරලවම කිව්වොත් මේ දෙකම එන්ජිමක ශක්තිය මනින මිමි දෙකක් වුණාට, මේවායින් කෙරෙන්නේ හාත්පසින්ම වෙනස් වැඩ දෙකක්. ඔයා වාහනයක් පදවනකොට ඒ වාහනය කොයි වගේද කියන එක තීරණය වෙන්නේ මේ කරුණු දෙකේ එකතුවෙන්. Motor Guide අපි හිතුවා මේක ගැඹුරින් නමුත් තේරෙන භාෂාවෙන් කතා කරන්න.

එන්ජින් ටෝර්ක් (Torque) කියන්නේ මොකක්ද?

මුලින්ම අපි ටෝර්ක් එක ගැන කතා කරමු. ටෝර්ක් (Torque) කියන්නේ එන්ජිමකින් ඇති කරන "කරකැවීමේ බලයට". හිතන්න ඔයා තද වෙලා තියෙන බෝල්ට් එකක් ස්පැනර් එකක් දාලා කරකවන්න උත්සාහ කරනවා කියලා. අන්න ඒ වෙලාවේ ඔයා යොදන තෙරපුම් බලය තමයි ටෝර්ක් එක. එන්ජිමක් ඇතුළේ පිස්ටන් එක පහළට තල්ලු වෙද්දී ක්‍රෑන්ක්ෂාෆ්ට් එක (Crankshaft) කැරකෙනවා. අන්න ඒ කැරකැවීමට දෙන "ගැම්ම" තමයි ටෝර්ක් එක විදිහට හඳුන්වන්නේ.

වාහනයක් නවත්තලා තියෙන තැනක ඉඳලා ඉස්සරහට අරන් යන්න මුලින්ම ඕන වෙන්නේ මේ ටෝර්ක් එක. බර වාහන, ඒ කියන්නේ ලොරි, බස් වගේ ඒවාට ටෝර්ක් එක ගොඩක් වැඩියි. මොකද ඒ වගේ ලොකු බරක් ඇදගෙන යන්න එන්ජිමට ලොකු කරකැවීමේ බලයක් අවශ්‍ය වෙනවා.

හෝස් පවර් (Horsepower) කියන්නේ මොකක්ද?

ඊළඟ වැදගත් කරුණ තමයි හෝස් පවර් (Horsepower). මේකෙන් මනින්නේ එන්ජිමෙන් කොච්චර වේගයෙන් වැඩක් කරන්න පුළුවන්ද කියන එකයි. සරලවම කිව්වොත් වාහනයේ "වේගය" පවත්වාගෙන යන්න උදව් වෙන්නේ හෝස් පවර් එක. ටෝර්ක් එකෙන් වාහනය ඉස්සරහට තල්ලු කරලා ගැම්ම අරන් දුන්නට පස්සේ, ඒක දිගටම වැඩි වේගයකින් පවත්වාගෙන යන්න ඕන ශක්තිය තමයි මේක.

හෝස් පවර් එක වැඩි වෙන්න නම් එන්ජිම විනාඩියකට කැරකෙන වාර ගණන, ඒ කියන්නේ RPM (Revolutions Per Minute) එක වැඩි වෙන්න ඕනේ. රේස් පදින කාර් වල හෝස් පවර් එක ගොඩක් වැඩියි, මොකද ඒවට තත්පර ගාණකින් වැඩි වේගයකට යන්න අවශ්‍ය නිසා.

ප්‍රායෝගික උදාහරණය: ගලක් පෙරළීම

මේ දෙකේ වෙනස තවත් පැහැදිලි කරන්න හොඳ උදාහරණයක් දෙන්නම්. හිතන්න ලොකු ගලක් පෙරළන්න ඕන කියලා. ඒ ගල මුලින්ම තල්ලු කරලා හෙලවන්න යොදන ලොකු බලය තමයි ටෝර්ක් එක කියන්නෙ. හැබැයි ඒ ගල හෙලවුණාට පස්සේ ඒක දිගටම වේගයෙන් පෙරළගෙන යන්න තියෙන හැකියාව තමයි හෝස් පවර් එක.

තවත් විදිහකින් කිව්වොත්, ටෝර්ක් එක කියන්නේ එන්ජිමක තියෙන "කුළුගෙඩි පහර" වගේ වැඩක්. හෝස් පවර් එක කියන්නේ ඒ පහරවල් කොච්චර වේගයෙන් වදිනවද කියන එකයි. ඒ නිසා තමයි ඩීසල් එන්ජින් වල ටෝර්ක් එක වැඩි වෙලා හෝස් පවර් එක සාපේක්ෂව අඩු වෙන්නේ. පෙට්‍රල් එන්ජින් වල ටෝර්ක් එක අඩු වුණත් වැඩි RPM එකකට යන්න පුළුවන් නිසා හෝස් පවර් එක වැඩි වෙනවා.

ප්‍රායෝගිකව මේක දැනෙන්නේ කොහොමද?

වාහනයක් පදවන කෙනෙක්ට මේක ප්‍රායෝගිකව දැනෙන්නේ කොහොමද කියල බලමු. ඔයා කන්දක් නගින වෙලාවක හෝ බරක් පටවගෙන යන වෙලාවක වාහනයට අවශ්‍ය වෙන්නේ ටෝර්ක් එක. එතකොට වාහනය ගොඩාක් වේගයෙන් යන්නේ නැති වුණාට, ඕනෑම බරකදී වාහනය නවතින්නෙ නැතුව ඉස්සරහට යන්න පුළුවන්. හැබැයි ඔයා හයිවේ එකක වාහනයක් ඉස්සර කරන්න යනවා නම් (Overtaking), එතකොට ඔයාට ඕන වෙන්නේ හෝස් පවර් එක. මොකද එතැනදී වාහනයට ක්ෂණික වේගයක් අවශ්‍යයි.

ගණිතමය සම්බන්ධය සහ එන්ජිම තෝරාගැනීම

සාමාන්‍යයෙන් එන්ජිමක RPM එක අඩු මට්ටමක තියෙද්දී තමයි උපරිම ටෝර්ක් එක ලැබෙන්නේ. හැබැයි උපරිම හෝස් පවර් එක ලැබෙන්නේ RPM එක ගොඩක් වැඩි වුණාමයි. මේ දෙක අතර ගණිතමය සම්බන්ධයකුත් තියෙනවා. හෝස් පවර් ගණනය කරන්නේ ටෝර්ක් එක සහ RPM එක ගුණ කරලා ඒක 5252 කියන අංකයෙන් බෙදලයි.

මේකෙන් තේරෙන දේ තමයි ටෝර්ක් එක නැතුව හෝස් පවර් එකක් තියෙන්න බැහැ කියන එක. ටෝර්ක් එක තමයි පදනම. ඒ පදනම මත තමයි හෝස් පවර් එක ගොඩනැගෙන්නේ. ඒ නිසා වාහනයක් තෝරාගද්දී අශ්ව බල (HP) එක විතරක් බලලා වැඩක් නැහැ, ඒ වාහනය පාවිච්චි කරන කාර්යය අනුව ටෝර්ක් එක ගැනත් සැලකිලිමත් වෙන්න ඕනේ.

ඔයා ඕෆ්-රෝඩ් (Off-road) යන කෙනෙක් නම් හෝ වැඩියෙන් බර අදින කෙනෙක් නම් අඩු RPM එකකදී වැඩි ටෝර්ක් එකක් දෙන එන්ජිමක් තමයි සුදුසු. ඒ වගේම ඔයා වේගයෙන් යන්න කැමති කෙනෙක් නම් වැඩි හෝස් පවර් එකක් තියෙන එන්ජිමක් තෝරාගන්න ඕනේ. ගොඩක් වෙලාවට නවීන ටර්බෝ එන්ජින් වල මේ දෙකම සමබරව තියෙනවා. ටර්බෝ එකක් තියෙද්දී එන්ජිමට වැඩි වාතය ප්‍රමාණයක් ලැබෙන නිසා පිස්ටන් එක මත ඇති කරන පීඩනය වැඩි වෙනවා, ඒකෙන් ටෝර්ක් එකත් හෝස් පවර් එකත් දෙකම ඉහළ යනවා.

අවසාන වශයෙන් Motor Guide අපේ උපදෙස

අවසාන වශයෙන් මතක තියාගන්න ටෝර්ක් කියන්නේ වාහනයක තියෙන "වැඩ කිරීමේ හැකියාවට". හෝස් පවර් කියන්නේ ඒ වැඩේ "කොච්චර වේගයෙන් කරනවද" කියන එකට. මේ දෙක හරියට ගැලපුණාම තමයි වාහනයක හොඳ ධාවන තත්ත්වයක් (Performance) ලැබෙන්නේ.

ඒ වගේම එන්ජිමක ආයු කාලය සහ කාර්යක්ෂමතාව රැඳිලා තියෙන්නේ මේ ටෝර්ක් එක සහ හෝස් පවර් එක නිසි විදිහට පාවිච්චි කරන එක මතයි. අනවශ්‍ය විදිහට RPM එක වැඩි කරලා හෝස් පවර් එක ගන්න ගියොත් එන්ජිම ඉක්මනින් ගෙවෙන්න පුළුවන්. ඒ වගේම අඩු RPM එකකදී වාහනයට ලොකු බරක් දීලා ටෝර්ක් එක උපරිමයෙන් පාවිච්චි කරන්න ගියත් එන්ජිමට හානි වෙන්න පුළුවන්. ඒ නිසා තමන් පදවන වාහනයේ මේ බල සීමාවන් ගැන අවබෝධයෙන් ඉන්න එක හරිම වැදගත්.