Timing belt සහ Timing chain ගැන දැනගමු

වාහනයක එන්ජිමක් ඇතුළේ තියෙන වැදගත්ම කොටස් දෙකක් තමයි Timing Belt සහ Timing Chain කියන්නේ. සරලවම කිව්වොත්, මේ දෙකෙන් කරන්නේ එන්ජිමේ උඩ කොටස (Valves) සහ යට කොටස (Pistons) එකිනෙකට හරියටම ගැලපෙන වේගයකින් සහ වෙලාවකට ක්‍රියා කරවන එකයි. අපි මේ ගැන ටිකක් විස්තරාත්මකව කතා කරමු.

මොකක්ද මේ Timing පද්ධතියේ කාර්යය?

එන්ජිම ඇතුළේ පිස්ටන් (Pistons) ඉහළ පහළ යනකොට, ඒකට හරියන විදිහට එන්ජිමේ වෑල්ව (Valves) විවෘත වෙන්න සහ වැහෙන්න ඕනේ. මේ දෙක අතර තියෙන සම්බන්ධතාවය තත්පරයකින් දශම ගණනක් හෝ වෙනස් වුණොත්, පිස්ටන් එක වෑල්වයේ වැදිලා එන්ජිමට බරපතල හානි වෙන්න පුළුවන්. අන්න ඒ නිවැරදි "ටයිමින්" එක තියාගන්නේ මේ බෙල්ට් එකෙන් හෝ චේන් එකෙන්.

Timing Belt (ටයිමින් බෙල්ට්)

ටයිමින් බෙල්ට් එකක් හදලා තියෙන්නේ උසස් තත්ත්වයේ රබර් සහ ශක්තිමත් නයිලෝන් නූල්වලින්. මෙහි පිටත දත් (Teeth) වැනි ස්වභාවයක් තියෙනවා.

• වාසි: මේක ක්‍රියාකාරීත්වයේදී ශබ්දය ඉතා අඩුයි. ඒ වගේම නිෂ්පාදන පිරිවැය අඩුයි.
• අවාසි: රබර්වලින් හදන නිසා කාලයත් එක්ක මේක දිරනවා, ඉරිතැලීම් ඇති වෙනවා.
• නඩත්තුව: සාමාන්‍යයෙන් සෑම කිලෝමීටර් 80,000 - 100,000 අතරදී අනිවාර්යයෙන්ම මාරු කරන්න ඕනේ. එහෙම නොවුණොත් හදිසියේ බෙල්ට් එක කැඩුනොත් එන්ජිම සම්පූර්ණයෙන්ම අකර්මන්‍ය වෙන්න පුළුවන්.

Timing Chain (ටයිමින් චේන්)

ටයිමින් චේන් එක බලන්න හරියට බයිසිකල් චේන් එකක් වගේ. මේක සම්පූර්ණයෙන්ම ලෝහවලින් හදලා තියෙන්නේ.

• වාසි: මේක ඉතාමත් ශක්තිමත්. වාහනය නිෂ්පාදනය කරන වෙලාවේ ඉඳන් එන්ජිමේ ආයු කාලය තියෙනකල්ම බොහෝ විට මේක මාරු කරන්න අවශ්‍ය වෙන්නේ නැහැ.
• අවාසි: බෙල්ට් එකට වඩා ශබ්දය වැඩියි. ඒ වගේම මේක නිතරම එන්ජින් ඔයිල්වලින් ලිහිසි වෙන්න ඕනේ.
• නඩත්තුව: විශේෂයෙන් මාරු කරන්න කාලයක් නැති වුණත්, එන්ජින් ඔයිල් හරියට මාරු නොකළොත් චේන් එක බුරුල් වෙන්න (Stretch) පුළුවන්.

මේ දෙකෙන් වඩා හොඳ මොකක්ද?

දැන් එන ගොඩක් අලුත් වාහනවලට වැඩිපුර පාවිච්චි කරන්නේ Timing Chain එක. මොකක්ද ඒකට හේතුව? නඩත්තු වියදම අඩු වීම සහ විශ්වාසවන්තභාවය වැඩි වීමයි. හැබැයි ඔබ පාවිච්චි කරන්නේ ටයිමින් බෙල්ට් එකක් තියෙන වාහනයක් නම්, ඒක නියමිත කාලයට මාරු කරන්න කිසිම වෙලාවක අමතක කරන්න එපා. මොකද බෙල්ට් එකක් කැඩුණොත් එන රෙපෙයාර් එක ලක්ෂ ගණනක් වෙන්න පුළුවන්.

Timing Belt සහ Timing Chain වල නඩත්තුව කියන්නේ ඔබේ වාහනයේ එන්ජිමේ ආයු කාලය තීරණය කරන ප්‍රධානම සාධකයයි. මේ දෙක නඩත්තු කරන විදිහ එකිනෙකට වෙනස්. අපි ඒ ගැන පැහැදිලිව බලමු.

Timing Belt එකක නඩත්තුව

ටයිමින් බෙල්ට් එකක් කියන්නේ රබර් නිෂ්පාදනයක් නිසා ඒක නඩත්තු කරනවාට වඩා වැදගත් වෙන්නේ නියමිත වෙලාවට මාරු කිරීමයි. සාමාන්‍යයෙන් සෑම කිලෝමීටර් 80,000ත් 100,000ත් අතරදී බෙල්ට් එක අලුතින් දැමිය යුතුයි.

• ඔබ වාහනය පාවිච්චි නොකර තිබ්බත්, අවුරුදු 5ක් පමණ ගතවන විට රබර් දිරාපත් වන නිසා එය මාරු කිරීම සුදුසුයි.
• ඒ වගේම බෙල්ට් එකේ ඉරිතැලීම් (Cracks), දාර ගෙවී තිබීම හෝ තෙල් තැවරී තිබේදැයි බලන්න. තෙල් තැවරී තිබීමෙන් බෙල්ට් එක ලිස්සා යාමට හෝ ඉක්මනින් දිරායාමට පුළුවන්.
• බෙල්ට් එක මාරු කරන විට ඒ සමඟ ඇති Tensioner සහ Idler Pulleys මෙන්ම Water Pump එකත් මාරු කිරීම ගොඩක් අය කරන හොඳ පුරුද්දක්. මොකද මේවා පසුව අක්‍රිය වුණොත් ආයෙත් එන්ජිම ගලවන්න සිද්ධ වෙනවා.

Timing Chain එකක නඩත්තුව

ටයිමින් චේන් එකක් බෙල්ට් එකක් වගේ නිතර මාරු කරන්න ඕනේ නැහැ. හැබැයි ඒකේ නඩත්තුව සම්පූර්ණයෙන්ම රඳා පවතින්නේ එන්ජින් ඔයිල් (Engine Oil) මතයි. චේන් එක නිතරම තෙල්වලින් තෙත් වී තිබිය යුතුයි. ඔයිල් අපිරිසිදු වුණොත් හෝ නියමිත කාලයට මාරු නොකළොත් චේන් එකේ පුරුක් ගෙවී එය ඇදීමට (Stretch) ලක් වෙනවා.

• ඒ වගේම ශබ්දය ගැන සැලකිලිමත් වන්න. එන්ජිම පණගන්වන විට හෝ ක්‍රියා කරන විට "කට කට" ගාන ලෝහමය ශබ්දයක් එනවා නම්, එයින් අදහස් වෙන්නේ චේන් එක බුරුල් වී ඇති බවයි.
• චේන් එක නිසි මඟක යැවීමට ඇති ප්ලාස්ටික් හෝ ලෝහ කොටස් (Guides) ගෙවී ඇත්නම් ඒවා මාරු කළ යුතුයි.

දෙකේම පොදු නඩත්තු උපදෙස්

• Dashboard Indicators: ඔබේ වාහනයේ 'T-Belt' ලාම්පුව දැල්වෙනවා නම් එයින් කියන්නේ බෙල්ට් එක මාරු කිරීමට කාලය හරි බවයි. මෙය නොසලකා හරින්න එපා.
• Oil Leaks: එන්ජිමේ 'Oil Seal' වල ඇතුළතින් තෙල් කාන්දු වෙනවා නම්, ඒවා ඉක්මනින් හදාගන්න. මොකද තෙල් නිසා ටයිමින් බෙල්ට් එක ඉක්මනින් දිරාපත් වෙන්න පුළුවන්.
• Genuine Parts: ටයිමින් බෙල්ට් හෝ චේන් මාරු කරන විට සැමවිටම "Genuine" (නිවැරදි නිෂ්පාදකයාගේ) කොටස්ම පාවිච්චි කරන්න. බාල වර්ගයේ බෙල්ට් එකක් කැඩුණොත් ඔබට මුළු එන්ජිමම අලුතින් හදන්න (Engine Overhaul) සිදුවෙනවා.

ඒ වගේම ඔබ වාහනයක් මිලදී ගන්නා විට එහි ටයිමින් බෙල්ට් එක මාරු කළේ කවදාදැයි වාර්තා නොමැති නම්, එය මිලදී ගත් සැනින් මාරු කිරීම වඩාත් නුවණට හුරුයි.