මොකද්ද මේ Regenerative Braking?

Regenerative Braking (පුනර්ජනනීය තිරිංග පද්ධතිය) කියන්නේ වර්තමානයේ විද්‍යුත් වාහන (EV) සහ දෙමුහුන් වාහන (Hybrid) වල දකින්න ලැබෙන ඉතාමත් අපූරු තාක්ෂණයක්. සරලවම කිව්වොත්, වාහනයක් වේගය අඩු කරනකොට හෝ නවත්වනකොට සාමාන්‍යයෙන් අපතේ යන ශක්තිය නැවත විදුලිය බවට පත් කරලා බැටරිය ආරෝපණය කරගන්නා ක්‍රියාවලියට තමයි මේ Regenerative braking කියන්නෙ.

සාමාන්‍ය වාහනයක වෙන්නෙ අපි බ්‍රේක් කරනකොට වෙන්නේ රෝදවල තියෙන බ්‍රේක් පෑඩ් සහ ඩිස්ක් එක අතර ඇතිවන ඝර්ෂණය නිසා චාලක ශක්තිය (Kinetic Energy) තාපය විදිහට පරිසරයට මුදා හැරීමයි. මෙතනදී ශක්තිය විශාල වශයෙන් අපතේ යනවා. නමුත් Regenerative Braking පද්ධතියකදී සිද්ධ වෙන්නේ මීට වඩා වෙනස් දෙයක්. ඔබ බ්‍රේක් පෑඩලය පෑගූ සැණින් හෝ ඇක්සලරේටරයෙන් කකුල ඉවතට ගත් සැණින්, වාහනය ධාවනය කරවන මෝටරය "ජෙනරේටරයක්" (Generator) විදිහට ක්‍රියා කරන්න පටන් ගන්නවා.

මෙම ක්‍රියාවලිය සිදුවන ආකාරය

තාක්ෂණිකව බැලුවොත්, මෝටරය ප්‍රතිවිරුද්ධ දිශාවට ක්‍රියා කරන කොට එය රෝදවල වේගය පාලනය කරන අතරම විදුලිය නිපදවනවා. එම නිපදවන විදුලිය නැවතත් වාහනයේ ප්‍රධාන බැටරි පද්ධතිය වෙත යොමු කර එය ආරෝපණය කරනවා. මේ නිසා වාහනයට එක දිගට ධාවනය කළ හැකි දුර (Range) ප්‍රමාණය වැඩි කරගන්න පුළුවන් වෙනවා. විශේෂයෙන්ම නිතර නිතර වාහන නවත්වන්න සහ නැවත ධාවනය කරන්න සිදුවන නගරබඩ මාර්ගවලදී මේ ක්‍රමය හරහා ඉන්ධන හෝ විදුලිය විශාල ප්‍රමාණයක් ඉතිරි කරගන්න පුළුවන්.

මෙහි ඇති වාසි කිහිපයක් බලමු

• බැටරි ආයුකාලය සහ කාර්යක්ෂමතාව වැඩිවෙනවා: ඒ කියන්නෙ වාහනය ධාවනය වන අතරතුරදීම බැටරිය ආරෝපණය වන නිසා කාර්යක්ෂමතාව වැඩියි.
• බ්‍රේක් පෑඩ්වල කල්පැවැත්ම වැඩී: මෝටරය මගින් වාහනය නතර කිරීමට උදව් වන නිසා සාමාන්‍ය බ්‍රේක් පද්ධතිය භාවිත වෙන්නේ අඩුවෙන්. ඒ නිසා බ්‍රේක් පෑඩ් ඉක්මනින් ගෙවී යන්නේ නැහැ.
• පරිසර හිතකාමී බව: ශක්තිය අපතේ යාම අවම කරන නිසා මෙය ඉතාමත් හරිත තාක්ෂණයක් ලෙස සැලකෙනවා.

කෙසේ වෙතත්, Regenerative Braking මගින් පමණක් වාහනයක් සම්පූර්ණයෙන්ම සහ ක්ෂණිකව නතර කරන්න බැරි අවස්ථා තියෙනවා. ඒ නිසා සෑම වාහනයකම මේ පද්ධතියත් එක්ක සාමාන්‍ය ඝර්ෂණ බ්‍රේක් පද්ධතියත් (Friction Brakes) එකට ක්‍රියා කරනවා.

ඔබ ඉතා තදින් බ්‍රේක් පෑගූ විට හෝ හදිසි අනතුරක් වළක්වා ගැනීමට උත්සාහ කරන විට සාමාන්‍ය බ්‍රේක් පද්ධතිය ක්‍රියාත්මක වී වාහනය නතර කරනවා.

බැටරිය 100%ක් ආරෝපණය වෙලා තිබුණොත් මේක වැඩ කරනවාද?

මේක ගොඩක් දෙනෙක් දන්නේ නැති වැදගත් කරුණක්. ඔබේ වාහනයේ බැටරිය සම්පූර්ණයෙන්ම (100%) ආරෝපණය වෙලා තියෙන වෙලාවක මේ Regenerative Braking පද්ධතිය උපරිමයෙන් ක්‍රියා කරන්නේ නැහැ. මොකද නිපදවන විදුලිය ගබඩා කරන්න බැටරියේ ඉඩක් නැති නිසා. ඒ වගේ වෙලාවට වාහනය නතර කරන්න සාමාන්‍ය ඝර්ෂණ බ්‍රේක් (Friction Brakes) මතම යැපෙන්න සිද්ධ වෙනවා. බැටරියේ ආරෝපණය අඩු වුණාම තමයි මේක ආයෙත් හොඳට වැඩ කරන්නේ.

අවාසියක් නැද්ද?

ඇත්තටම ලොකු අවාසියක් නැහැ, හැබැයි මුලින්ම විද්‍යුත් වාහනයක් පදවන කෙනෙකුට ඇක්සලරේටරයෙන් කකුල ගත්ත ගමන් වාහනය නිකන්ම ඉදිරියට (Coast) වෙනුවට එකපාරටම වේගය අඩුවීම ටිකක් අමුතු අත්දැකීමක් වෙන්න පුළුවන්. හැබැයි ටික දවසක් පදවනකොට ඒකට හුරු වෙනවා.

Regenerative braking සහ One-pedal driving

Regenerative braking සහ One-pedal driving පාවිච්චි කරලා ඔබේ විද්‍යුත් වාහනයේ බැටරියෙන් උපරිම ප්‍රයෝජනයක් ගන්නේ කොහොමද කියලා අපි බලමු.

මේ සඳහා වාහන නිෂ්පාදකයින් විවිධ Driving Modes සහ තාක්ෂණික ක්‍රම හඳුන්වා දීලා තියෙනවා. මෙන්න බැටරි කාර්යක්ෂමතාව වැඩි කරගන්න පුළුවන් ප්‍රධාන ක්‍රම කිහිපයක්:

Regenerative Levels තෝරාගැනීම (Regen Modes)

බොහෝ EV වල (උදා: Hyundai, Kia, Nissan) ස්ටියරින් වීල් එක පිටුපස Paddles තියෙනවා. මේවායින් පුළුවන් Regenerative braking වල "තද බව" පාලනය කරන්න.

• Low/Level 1: මෙහිදී ඇක්සලරේටරයෙන් කකුල ගත්තාම වාහනය ගොඩක් දුර නිකන්ම ධාවනය වෙනවා. මේක හයිවේ (Highway) වල ධාවනය කරනකොට ගොඩක් කාර්යක්ෂමයි.
• High/Level 3: මෙහිදී ඇක්සලරේටරයෙන් කකුල ගත්ත ගමන් වාහනය තදින් බ්‍රේක් වෙනවා. නගරබඩ (City driving) හෝ කඳු පල්ලම් බහිනකොට මේකෙන් උපරිම විදුලිය ප්‍රමාණයක් බැටරියට නැවත ලබාගන්න පුළුවන්.

'Eco' Mode භාවිතා කිරීම

වාහනයේ තියෙන Eco Mode එක සක්‍රීය කළාම, මෝටරයට යන විදුලිය පාලනය කරනවා වගේම Regenerative braking පද්ධතිය උපරිම මට්ටමකට ස්වයංක්‍රීයව සකස් වෙනවා. මෙයින් බැටරිය ඉක්මනින් බැසයාම වළක්වන අතර, සෑම බ්‍රේක් කිරීමකදීම වැඩි ශක්තියක් බැටරියට එකතු කරනවා.

කල්තියා තීරණ ගැනීම (Anticipatory Driving)

මේක තමයි වැදගත්ම දේ. ඔබ ඉදිරියෙන් තියෙන ට්‍රැෆික් ලයිට් එකක් රතු වෙලා තියෙනවා කියල කලින්ම හදුනාගෙන අන්තිම මොහොත වෙනකම් ගිහින් එකපාර බ්‍රේක් පාගන්නේ නැතුව, කලින්ම ඇක්සලරේටරයෙන් කකුල ඉවතට ගන්න. එවිට වාහනය හෙමින් වේගය අඩු කරගන්නා අතරතුර බැටරිය ආරෝපණය වෙනවා. ඔබ සාමාන්‍ය බ්‍රේක් (Friction brake) පාවිච්චි නොකරන තාක්කල් ඒ හැම වේගය අඩුවීමක්ම බැටරියට ලාභයක්.

කඳු පල්ලම් බැසීමේදී ලැබෙන වාසිය

ඔබ කන්දක් පල්ලම් බහිනකොට සාමාන්‍ය වාහනයක කරන්නේ බ්‍රේක් පාගාගෙන යාමයි. එතකොට වෙන්නෙ මේ ශක්තිය තාපය විදියට අපතේ යන එක. නමුත් EV එකක Regenerative braking උපරිම මට්ටමකට සකස් කරල පල්ලම් බහිනකොට, වාහනයේ වේගය පාලනය වෙනවා වගේම බැටරි ආරෝපණ ප්‍රතිශතය (Percentage) වැඩි වෙනවා ඔබට පෙනේවි. සමහර වෙලාවට කන්දක් බැහැලා ඉවර වෙනකොට බැටරිය 2% - 5% අතර ප්‍රමාණයකින් නැවත ආරෝපණය වෙන්න පුළුවන්.

බැටරිය රත් වී ඇති විට (Battery Pre-conditioning)

අධික ශීත කාලගුණයකදී හෝ බැටරිය ඉතාමත් රත් වී ඇති විට මේ පද්ධතියේ කාර්යක්ෂමතාව අඩු වෙන්න පුළුවන්. ඒ නිසා වාහනයේ පද්ධතිය මගින් බැටරිය නියමිත උෂ්ණත්වයේ තබා ගැනීම (Pre-conditioning) හරහා Regenerative braking වල උපරිම පල නෙලාගන්න පුළුවන්.

උපදෙසක්: ඔබේ වාහනයේ බැටරි පරාසය (Range) වැඩි කරගන්න නම්, නගරයේදී High Regen හෝ One-Pedal Mode පාවිච්චි කරන්න. දුර ගමන් යන විට (Highway) අවශ්‍යතාවය අනුව Low Regen පාවිච්චි කරමින් වාහනයට යාමට (Coasting) ඉඩ හරින්න.